Bilişsel Davranışçı Terapi

Hayatımızda yeni bir alışkanlığa, bir projeye ya da kendimize bakma ritüeline başlamak çoğu zaman göz korkutucu görünür. Genellikle o efsanevi "doğru anı" ya da içimizde bizi uçuracak o büyük isteği, yani motivasyonu hissetmeyi bekleriz. Ancak psikoloji, terapi dünyası ve kadim bilgelik öğretileri, başlamak konusundaki en büyük yanılgılarımızı birer birer gözler önüne seriyor. Gerçek bir başlangıç; motivasyonun gelmesini pasif bir şekilde beklemekle değil; eylemin kendisini, anlamın çağrısını ve bedenin o sessiz bilgeliğini keşfetmekle mümkündür.1. Motivasyon Miti: Harekete Geçmek İçin BeklemeyinBaşlamak istediğimizde bizi durduran en büyük ve en sinsi engel, zihnimizin kuytu köşelerinde dönüp duran olumsuz kısır döngülerdir. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) modelinin bize öğrettiği en özgürleştirici gerçek şudur: Durumlar ya da hayatın getirdiği olaylar kendi başlarına bizi kilitleyemez; asıl mesele, bizim bu anları nasıl yorumladığımız ve onlara hangi görünmez anlamları yüklediğimizdir.O "doğru anı" ararken zihnimizden sessizce geçen "Asla başaramayacağım" ya da "Yine yarım bırakacağım" fısıltıları, birer mutlak gerçekmiş gibi anında içimizi kaplar. Bu olumsuz otomatik düşünceler, ruhumuzda kaygı, yetersizlik ve suçluluk gibi ağır duyguların fırtınasını koparır. Bu fırtınaya bedensel bir gerginlik, düğümlenen bir boğaz ya da hızlanan kalp çarpıntıları eşlik eder. Sonuç olarak, bu yoğun ve huzursuz edici bedensel hislerden kaçınmak için o an en kolay sığınağa kaçarız: Başlamayı ertelemek. Eylemden kaçındıkça, içimizdeki o "başaramayacağım" inancı daha da beslenir ve kendi kendini gerçekleştiren, aşılmaz görünen o olumsuz tuzağın tam ortasına yerleşiriz.Bu döngüyü kırmanın tek yolu, zihnimizin bize oynadığı bu büyük oyunu, yani "motivasyon yanılgısını" ortadan kaldırmaktır. Harekete geçmek için önce motivasyon hissetmemiz gerektiği inancı, bizi aynı yerde tutan tatlı bir yanılsamadır. Psikoterapi odalarında kanıtlanmış en büyük gerçek şudur: Eylem isteği ve o aradığımız motivasyon, aslında kişi kendini nazikçe ama kararlılıkla harekete geçirdikten sonra bir ödül gibi kendiliğinden ortaya çıkar. İçimizdeki fırtınanın tamamen dinmesini beklemek yerine, kendimize şefkat göstererek çok küçük, mikroskobik de olsa bir adım atmak, o devasa kısır döngüyü yerle bir etmenin yegane ve en cesur yoludur.2. Mükemmeliyetçilik Tuzağı ve Başlangıç SebatıYeni bir yola çıkarken zihnimiz bizi sıklıkla "ya hep ya hiç" diyen o mükemmeliyetçi düşünce kalıplarıyla sabote eder. Kendi kendimize fısıldarız: "En iyisini yapamayacaksan, hiç başlama!". En başta, olmak istediğimiz kadar kusursuz olamayabiliriz. Ancak unutmamak gerekir ki Aaron Beck yola doğrudan bir kuramcı olarak çıkmadı, Sokrates de ilk günden Sokrates olmadı. Yol göstericilerimizden öğrendiğimiz en değerli şey; merakın ve gözlemci bir zihin yapısına sahip olmanın, hazır yanıtlardan çok daha kıymetli olduğudur.Değişim için gereken hedeflerin kademeli, gerçekçi, kısa zamanlı ve bizim kontrolümüzde olmasına özen göstermeliyiz. Sadece ön kapıyı açıp kapamak ya da bahçe kapısına kadar yürümek gibi en küçük mikro adımlarla başlamak, başarısızlık korkusunun yarattığı o dondurucu felci kırar. Bu küçük adımların getirdiği her minik başarı hissi, kendimize olan güveni ve değişime olan inancımızı tazeleyerek bizi bir sonraki basamağa usulca hazırlar.3. Viktor Frankl: Başarı Paradoksu ve Kemerin GücüYeni bir başlangıç yaparken, gözümüzü sadece "başarıya" ya da "sonuca" dikmek bizi bir anda kilitleyebilir. Viktor Frankl’ın o çok değerli felsefesinde belirttiği gibi; başarı da tıpkı mutluluk gibidir, peşinden koşarak yakalanamaz. Biz ne zaman kendimizden daha büyük, daha anlamlı bir amaca odaklanırsak, başarı zaten o adanmışlığın doğal ve güzel bir yan etkisi olarak hayatımızda kendiliğinden belirir. Sonucu tamamen unutup bilincimizin sesine kulak verdiğimizde ve sadece o an elimizden gelenin en iyisini yapmaya odaklandığımızda, başarı zaten uzun vadede bizi sessizce takip edecektir.Logoterapinin ruh sağlığına dair bakışı, alışılagelmiş ezberleri bozar. Ruh sağlığı, sanılanın aksine hiçbir fırtınanın kopmadığı, tamamen gerilimsiz bir iç dengeden (homeostasis) ibaret değildir. İnsanın asıl ihtiyacı olan şey, mutlak bir hareketsizlik değil; uğrunda mücadele etmeye, emek vermeye değer bir hedefin, yani "anlamın" o davetkar çağrısıdır.Frankl bu yapıcı gerilimi harika bir mimari metaforla açıklar: Bir mimar, zamanın yıprattığı eski bir kemeri güçlendirmek istediğinde onun üzerindeki yükü artırır; çünkü tepeden binen o ağırlık, kemerin parçalarını birbirine çok daha sıkı kenetler. Hayatın önümüze çıkardığı sorumluluklar, iyileşmek için kendimize verdiğimiz cesur sözler ve başlamanın yarattığı o yapıcı içsel gerilim, bizi yıkmak için değil; aksine içsel yapımızı sağlamlaştırıp bizi bir arada tutmak içindir. Hayatta karşılaştığımız zorlukları her zaman kendimiz seçemeyiz; ama o şartlar karşısında nasıl bir duruş sergileyeceğimizi seçme gücü her zaman bizim elimizdedir.4. Beden Şimdiki Zamandadır: Yavaşlamanın ve İçsel Farkındalığın BilgeliğiZihin; pişmanlıklarla dolu geçmişe veya kaygılarla bezeli geleceğe kaçmayı çok seven amansız bir zaman yolcusudur; oysa bedenimiz her an yalnızca şimdiki zamandadır. Başlamak, yani o ilk adımı cesaretle atabilmek için önce zihnin ürettiği gürültülü ve korku dolu hikayelerden çıkmalı; bedenin ve nefesin o güvenli gerçekliğine demirlenmeliyiz. Travma bilgili yoga öğretileri, kendimizle yeniden güven inşa etmenin yolunun bedenimizdeki duyumları fark etmekten geçtiğini söyler.Bedenimizin o incecik fısıltılarına kulak vermediğimizde, derinlerde bir yerde kendimize temel ihtiyaçlarımızı karşılayamayacağımız, kendimizi güvende tutamayacağımız mesajını veririz. Ve beden, sesini duyuramadıkça en sonunda fısıltılarını birer çığlığa dönüştürmek zorunda kalır. Oysa içsel farkındalığımızı nazikçe geliştirerek bedenimizi tehditkar bir yabancı değil, bilge bir dost olarak görmeye başlayabiliriz. Hayatı her an bir yerlere yetişmeye çalışarak hızlı şeritte yaşamaya karşı, bilinçli bir şekilde yavaşlamak elimizdeki en büyük panzehirdir.Yavaşça hareket etmek veya sadece nefesin bedenimizdeki salınımını fark etmek, bazen aşırı uyarılmış zihnimize "sıkıcı", "çekici olmayan" ya da "ezikçe" bir eylem gibi gelebilir. Ancak tam olarak o koşturmacanın, endişenin ve gürültünün ortasında aradığımız o dinginlik ve sessizlik, tam da bu yavaş ve sakin anların kalbinde gizlidir. Günde sadece beş ya da on dakikalık nazik bir hareket veya nefes pratiği bile, sinir sistemimizi o hırçın "savaş ya da kaç" modundan parasempatik (sakinleştirici) limana usulca yanaştırır ve bizi eyleme en şefkatli şekilde hazırlar.5. İçsel Bir Yolculuğa Başlamak: En Cesur İyileşme AdımıBazen de en büyük ve en önemli başlangıç, dışarıdaki bir hedefe doğru değil, kendi içimize doğru atılan o ilk adımdır. Hayatın fırtınaları karşısında geliştirdiğimiz o koruyucu "güvenlik operasyonlarımızı", yani bizi koruduğunu sandığımız ama aslında dünyadan ayıran görünmez "duvarlarımızı" (örn: insanlardan kaçma, duygularımızı içe gömme, aşırı kontrol arayışları) fark etmek, iyileşmenin asıl başladığı yerdir. Kendimizi anlamaya, kendimize şefkatle yaklaşmaya adanmış derin bir bağ kurmak, atabileceğimiz en cesur başlangıç adımıdır.Şartlarımız ne kadar kısıtlayıcı görünürse görünsün, o şartlar karşısında nasıl bir duruş sergileyeceğimizi seçme gücü her zaman bizim elimizdedir. Bu içsel özgürlük, dış dünyadan bağımsız bir şekilde içimizde taşınmayı bekleyen bir cevherdir. Tıpkı Frankl’ın kemer metaforunda olduğu gibi; hayatın üzerimize yüklediği o kederler ve yükler bizi ezmek zorunda değildir. Kendimizi anlamaya adanmış derin ve güvenli bir terapi veya iyileşme yolculuğuyla, bu yükler bizi geleceğe çok daha sağlam bağlayan birer anlam harcına dönüşebilir. Kendi kısır döngülerimizi kırarak kendimizi aşmak ve kendimizle yeniden dost olmak, hayatımıza verebileceğimiz en güzel ve en kalıcı hediyedir. Kendinize karşı nazik olun ve o içsel yolculuğa başlamak için bugün küçük bir adım atın.

Neden Şema Terapi?Kavramsal Bir BakışŞema Terapi, Jeffrey E. Young ve çalışma arkadaşları tarafından bilişsel davranışçı terapinin geliştirilmiş ve bütüncül bir formu olarak ortaya konmuş bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bu model, insan psikolojisini yalnızca düşünce ve davranış düzeyinde ele almaz; bireyin duygusal dünyasını, erken dönem yaşantılarını, bağlanma ilişkilerini ve kişilik gelişimini de merkeze alır.Şema Terapi’nin temel varsayımı, bireyin çocukluk ve ergenlik döneminde karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçlarının, yaşamın ilerleyen dönemlerinde “erken dönem uyumsuz şemalar” olarak yeniden etkinleştiğidir. Bu şemalar, kişinin kendisi, diğer insanlar ve dünya hakkında geliştirdiği derin, köklü inanç kalıplarıdır.Bu yaklaşım; bilişsel davranışçı terapi, bağlanma kuramı, nesne ilişkileri kuramı, Gestalt terapi, psikanalitik kuram ve deneyimsel tekniklerin güçlü yönlerini bir araya getirerek bütüncül bir tedavi modeli sunar. Böylece yalnızca semptomların azaltılması değil, bu semptomların altında yatan yapısal nedenlerin de ele alınması mümkün olur.Özellikle kronik depresyon, kişilik bozuklukları, travma sonrası örüntüler ve tekrarlayan ilişki problemleri yaşayan bireylerde Şema Terapi, yüzeydeki belirtilerden ziyade bu belirtileri sürdüren derin psikolojik yapıları hedef alır.Bilişsel Davranışçı Terapiden Şema TerapiyeBilişsel Davranışçı Terapi (BDT), modern psikoterapinin en güçlü ve en çok araştırılmış yaklaşımlarından biridir. Depresyon, anksiyete bozuklukları, obsesif kompulsif bozukluk, yeme bozuklukları, cinsel işlev bozuklukları, somatik belirti bozuklukları ve madde kullanım bozuklukları gibi birçok alanda etkinliği bilimsel olarak kanıtlanmıştır.BDT’nin temel odağı, bireyin işlevsiz düşüncelerini fark etmesi, bunları yeniden yapılandırması ve davranışlarını değiştirmesidir. Bu yaklaşım birçok danışan için oldukça etkili ve kısa sürede sonuç verici olabilir.Ancak bazı durumlarda, semptomlar azalsa bile uzun vadede benzer sorunların tekrar ortaya çıktığı gözlemlenebilir. Bunun temel nedenlerinden biri, semptomları besleyen daha derin şema yapılarının değişmeden kalmasıdır.Şema Terapi, BDT’nin bu sınırlılığını tamamlayıcı bir yaklaşım olarak geliştirilmiştir. Amaç yalnızca semptomları azaltmak değil, bu semptomların kökeninde yer alan duygusal yaraları, çocukluk deneyimlerini ve temel inanç sistemlerini dönüştürmektir.Bu nedenle Şema Terapi, “neden tekrar ediyor?” sorusuna odaklanır ve bireyin yaşam döngüsünü daha derin bir düzeyde anlamlandırmasını sağlar.Örnek: AgorafobiAgorafobisi olan bir danışan, BDT sürecinde kaçınma davranışlarını azaltabilir, dışarı çıkma becerisini yeniden kazanabilir ve panik belirtilerinde belirgin bir düşüş yaşayabilir. Bu, terapinin önemli ve değerli bir kazanımıdır.Ancak danışanın zihninde “Dünya tehlikelidir”, “Kontrolü kaybedersem başıma kötü şeyler gelir” veya “Tek başıma güvende değilim” gibi köklü şemalar varlığını sürdürüyorsa, stresli yaşam olayları bu belirtileri yeniden tetikleyebilir.Şema Terapi bu noktada devreye girerek yalnızca kaçınma davranışını değil, bu davranışı doğuran temel güvenlik algısını da ele alır. Terapötik süreçte danışan, güvenli bağlanma deneyimi geliştirir ve içsel olarak daha dayanıklı bir yapı kazanır.Örnek: Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)OKB tedavisinde BDT, özellikle maruz bırakma ve tepki önleme teknikleriyle oldukça etkilidir. Obsesyonlar ve kompulsiyonlar azaldığında danışanın günlük yaşam kalitesi belirgin şekilde artar.Ancak bazı danışanlarda, özellikle uzun yıllar süren OKB öykülerinde, altta yatan kişilik örüntüleri devam edebilir. Mükemmeliyetçilik, aşırı sorumluluk alma, hata yapmaktan yoğun korkma, kusurluluk şeması veya yüksek standartlar gibi yapılar bu bireylerde sık görülür.Şema Terapi, bu noktada yalnızca ritüelleri azaltmayı değil, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi de dönüştürmeyi hedefler. Danışan, “hata yaparsam değersiz olurum” gibi temel inançları fark eder ve bunları daha gerçekçi ve şefkatli inançlarla değiştirmeyi öğrenir.Bu dönüşüm, yalnızca semptomların değil, yaşam tarzının da kalıcı olarak değişmesini sağlar.Şema Terapinin Temel AmacıŞema Terapinin temel amacı, bireyin çocukluk ve ergenlik döneminde karşılanmamış temel duygusal ihtiyaçlarını fark etmesini ve bu ihtiyaçları sağlıklı yollarla karşılamasını sağlamaktır.Bu ihtiyaçlar evrenseldir ve her birey için kritik öneme sahiptir. Şema Terapi, bu ihtiyaçların karşılanmamasının psikolojik sorunların temelini oluşturduğunu kabul eder.Bu süreçte birey;•⁠ ⁠Sevgi, kabul ve güvenli bağlanma ihtiyacını,•⁠ ⁠Özgürlük, özerklik ve bağımsızlık ihtiyacını,•⁠ ⁠Kendini ifade etme ve duygularını paylaşma ihtiyacını,•⁠ ⁠Oyun, spontanlık ve keyif alma ihtiyacını,•⁠ ⁠Gerçekçi sınırlar ve özdenetim geliştirme ihtiyacını yeniden yapılandırmayı öğrenir.Şema Terapi, bireyin yalnızca semptomlarını azaltmayı değil, yaşam kalitesini bütüncül olarak artırmayı hedefler. Bu nedenle terapi süreci hem bilişsel hem duygusal hem de deneyimsel düzeyde ilerler.Şemaların KökeniŞemalar genellikle çocukluk döneminde oluşur. Ebeveynlerin aşırı eleştirel, aşırı koruyucu, ihmal edici veya tutarsız olduğu durumlarda çocuk, dünyayı ve kendisini anlamlandırmak için bazı temel inançlar geliştirir.Örneğin:•⁠ ⁠Sürekli eleştirilen bir çocuk “Yetersizim” şemasını geliştirebilir.•⁠ ⁠Duygusal olarak ihmal edilen bir çocuk “Sevilmeye değer değilim” inancına sahip olabilir.•⁠ ⁠Aşırı korunan bir çocuk “Tek başıma yapamam” şemasını geliştirebilir.Bu şemalar çocuklukta uyum sağlayıcı gibi görünse de yetişkinlikte işlevsiz hale gelir.Başa Çıkma ModlarıŞema Terapi yalnızca şemaları değil, bireyin bu şemalarla nasıl başa çıktığını da inceler. Bu başa çıkma biçimleri üç ana kategoriye ayrılır:•⁠ ⁠Kaçınma: Duygusal acıdan uzak durma•⁠ ⁠Teslim olma: Şemanın doğruluğunu kabul etme•⁠ ⁠Aşırı telafi: Şemayı tersine çevirerek aşırı kontrol geliştirmeBu modlar, bireyin kısa vadede rahatlamasını sağlasa da uzun vadede sorunların sürmesine neden olur.Terapötik SüreçŞema Terapi süreci genellikle üç temel aşamadan oluşur:1.⁠ ⁠Değerlendirme ve farkındalık: Şemaların ve modların belirlenmesi2.⁠ ⁠Duygusal çalışma: Çocukluk deneyimlerinin yeniden işlenmesi3.⁠ ⁠Davranışsal değişim: Yeni başa çıkma becerilerinin geliştirilmesiBu süreçte bilişsel tekniklerin yanı sıra imgeleme çalışmaları, sandalye teknikleri ve deneyimsel müdahaleler sıklıkla kullanılır.Şema Terapinin Yaşam Üzerindeki EtkisiŞema Terapi, bireyin yalnızca psikolojik belirtilerini değil, yaşamının genel kalitesini de dönüştürmeyi hedefler. Terapi sürecinin ilerlemesiyle birlikte birey:•⁠ ⁠Daha sağlıklı ilişkiler kurabilir,•⁠ ⁠Duygularını daha açık ifade edebilir,•⁠ ⁠Kendine yönelik eleştiriyi azaltabilir,•⁠ ⁠Daha gerçekçi hedefler belirleyebilir,•⁠ ⁠Yaşamdan daha fazla tatmin alabilir.Bu dönüşüm, yalnızca semptomların ortadan kalkması değil, aynı zamanda daha bütünlüklü bir benlik deneyiminin oluşması anlamına gelir.Kaynakça (APA)Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide (ss. 21–24). New York, NY: Guilford Press.Psikolog Özge Öz Batır

Bir İlişki Bitiyor, Bir Başkası Başlıyor… Ama Senaryo Hiç Değişmiyor.“Yine aynı tip biri çıktı karşıma. Başta çok farklı görünüyordu ama sonunda yine aynı şeyleri yaşadım. Ben mi yanlış insanları seçiyorum?”Eğer bu cümlelerden biri size tanıdık geliyorsa yalnız değilsiniz. Danışanlarımın en sık sorduğu sorulardan biri tam olarak budur: “Neden hep aynı tarz insanlara çekiliyorum?”İlk bakışta bunun tamamen şans olduğunu düşünebiliriz. Ancak psikoloji bize ilişkilerimizin büyük bir kısmının rastlantıdan ibaret olmadığını gösteriyor. Farkında olmadan çocukluk deneyimlerimizi, öğrendiğimiz ilişki biçimlerini ve kendimizle ilgili inançlarımızı yetişkin ilişkilerine taşıyoruz. Neden benzer ilişki döngülerine girdiğimizi ve bu döngünün nasıl değişebileceğini konuşalim.Beynimiz Tanıdık Olanı Güvenli Sanırİnsan beyni her zaman en sağlıklı olanı değil, en tanıdık olanı seçmeye eğilimlidir. Çocukluğunuzda sevgi; Mesafeliydi, Şartlıydı, Tutarsızdı, Sürekli onay kazanmanız gerekiyordu, Ya da sevgi ile kaybetme korkusu iç içeydi… Yetişkin olduğunuzda bunların sağlıklı olmadığını bilseniz bile, beyniniz bu ilişki dinamiğini “tanıdık” olarak algılar. Bu yüzden bazen huzurlu biri size sıkıcı gelirken, sizi belirsizlik içinde bırakan biri daha çekici gelebilir. Bu bir karakter zayıflığı değildir. Bu, beynin yıllarca öğrendiği ilişki dilidir.Çocukluğumuz İlişkilerimizi Gerçekten Etkiliyor mu? Evet. Çünkü çocuklukta yalnızca konuşmayı değil, sevgiyi de öğreniriz. Bir çocuk şunu öğrenebilir:“Sevilmek için mükemmel olmalıyım.”“Kimseye yük olmamalıyım.”“Duygularımı gösterirsem reddedilirim”“ İnsanlar eninde sonunda gider. ““Yakınlık tehlikelidir.”Bu inançlar çoğu zaman bilinçli değildir. Ancak yetişkin ilişkilerinde sessizce seçimlerimizi yönetmeye devam eder.Bağlanma Stilimiz Partner Seçimimizi EtkilerBağlanma kuramına göre çocuklukta bakım verenlerle kurduğumuz ilişki, yetişkin romantik ilişkilerimizi önemli ölçüde etkiler.Kaygılı bağlanmaKaygılı bağlanan kişiler genellikle; Çok sever, emek verir, karşı tarafın ilgisini sürekli kontrol eder, mesajlara geç cevap verilmesini kişisel algılayabilir. Hatta kaybetme korkusuyla kendinden ödün verebilir. Bu kişiler çoğu zaman kaçınan bağlanan bireylere çekilir.Kaçınan bağlanmaKaçınan bağlanan kişiler; Yakınlık arttığında uzaklaşabilir, duygularını ifade etmekte zorlanabilir, bağımsız görünmeyi tercih eder ve ilişkide alan ihtiyacı yüksektir. Kaygılı biri daha çok yakınlaşırken, kaçınan biri daha çok uzaklaşır. Sonuç? Bitmeyen bir kovalamaca… Neden “Bu Sefer Farklı” Dediğim İnsanlar Sonunda Aynı Çıkıyor?Çünkü çoğu zaman benzer kişileri seçmiyoruz. Benzer hisleri seçiyoruz. İlk tanışmada yaşadığınız yoğun heyecan bazen aşk değildir. Belirsizlik olabilir. Onaylanma ihtiyacı olabilir. Çözmeye çalıştığınız eski bir yara olabilir. Kelebekler uçuşuyor diye hissettiğiniz şey bazen sinir sisteminizin alarm vermesi de olabilir. Sağlıklı ilişkiler her zaman fırtınalı başlamaz. Hatta çoğu zaman daha sakin ve dingin başlar.“Ben Kurtarırım” DüşüncesiBazı insanlar sürekli problemli partnerlere çekilir. Sebebi çoğu zaman sevgi değildir. Kendilerini değerli hissetmenin yolu, karşı tarafı iyileştirmek haline gelmiştir. Şöyle düşünürler: Be değiştiririm, beni severse düzelir, kimse onu anlamıyor, asında o çok iyi biri. Fakat sevgi ya da ilişki, terapi değildir. Kimse kimsenin psikoloğu olmak zorunda değildir. Kimya Her zaman sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Danışanlarımdan bazen şu cümleyi duyuyorum: “Onu gördüğüm anda elektrik aldım.” Olabilir ama bu elektriğin kaynağı her zaman uyum değildir. Bazen eski yaraların birbirini tanımasıdır. Yoğun çekim yaşamak, sağlıklı ilişki yaşayacağınız anlamına gelmez. Aynı Döngüyü Kırmak Mümkün mü? Kesinlikle evet. Ama bunun yolu “daha iyi insan bulmaya çalışmak” değildir. Önce kendinizi tanımaktır. Kendinize şu soruları sorun:Ben ilişkide en çok neden korkuyorum?Sevildiğimi nasıl anlıyorum?Sürekli hangi davranışları normalleştiriyorum?İlk kırmızı bayrakları neden görmezden geliyorum?Partner seçerken huzuru mu, heyecanı mı arıyorum?Bana iyi gelen insanlara neden bazen “çok sıradan” diyorum?Bu soruların cevapları partnerinizden çok sizi anlatacaktır. Peki sağlıklı ilişki nasıl hissettirir?Filmlerde gördüğümüz gibi sürekli iniş çıkışlarla dolu olmak zorunda değildir. Sağlıklı ilişki çoğu zaman; Güvende hissettirir. Sürekli kaybetme korkusu yaşatmaz. Kendiniz olmanıza izin verir. Duygularınızı küçümsemez. Sizi değiştirmeye çalışmaz. Belirsizlik yerine netlik sunar. İlk başta biraz “alışılmadık” gelebilir. Çünkü huzur, kaosa alışmış bir sinir sistemi için bazen yabancı hissettirebilir. Belki de soru şu değildir: Neden hep aynı insanlara çekiliyorum? Asıl soru şudur:“İçimdeki hangi ihtiyaç, beni aynı ilişki döngüsüne tekrar tekrar götürüyor?”İlişki seçimlerimiz kader değildir.Onlar; geçmiş deneyimlerimizin, öğrendiğimiz bağlanma biçimlerinin, inançlarımızın ve duygusal ihtiyaçlarımızın bir yansımasıdır. İyi haber şu ki; Fark ettiğimiz her döngü değişebilir. Kendimizi tanıdıkça seçimlerimiz değişir. Seçimlerimiz değiştikçe ilişkilerimiz de değişmeye başlar. Bir de konuştuğumuz sorunun şu versiyonu var:“Neden Hep Anneme ya da Babama Benzeyen İnsanlara Âşık Oluyorum?”Bu soru, psikoloji tarihinde en çok tartışılan konulardan biridir. Birçok kişi yıllar sonra dönüp baktığında partnerlerinin ortak özelliklerini fark eder. Kimi zaman hepsi duygusal olarak mesafelidir, kimi zaman hepsi aşırı eleştireldir, kimi zaman ise koruyucu, fedakâr ya da kontrolcü kişilerdir. Daha da dikkat çekici olan ise bu özelliklerin bazen çocuklukta en çok etkileşim kurduğumuz ebeveynde de bulunmasıdır. Peki bu gerçekten tesadüf müdür? Psikanalizin kurucusu Sigmund Freud, çocukluk yaşantılarının yetişkinlikte kurduğumuz romantik ilişkileri güçlü biçimde etkilediğini savunuyordu.Günümüz Psikolojisi Ne Söylüyor?Modern psikolojide bu durum daha çok bağlanma kuramı, şema terapi, nesne ilişkileri kuramı ve öğrenme kuramları ile açıklanmaktadır. Çocukken bakım verenimiz bize sevgiyi nasıl yaşattıysa, beynimiz bunu “ilişkinin normal hali” olarak kodlayabilir. Örneğin;Duygusal olarak mesafeli bir babayla büyüyen biri, ulaşılması zor partnerleri daha çekici bulabilir.Sürekli eleştirilen bir çocuk, yetişkinlikte de eleştirel kişileri farkında olmadan seçebilir.Aşırı koruyucu bir anneyle büyüyen biri, kararlarını onun yerine veren partnerlere yönelebilir.Sevgiyi yalnızca başarılı olduğunda gören bir çocuk, yetişkinlikte sürekli kendini kanıtlamaya çalıştığı ilişkiler yaşayabilir.Burada önemli olan nokta şudur: Kişi bilinçli olarak “Babama benzeyen biri olsun.” ya da “Annem gibi biri olsun.” diye düşünmez. Beyin, tanıdık ilişki dinamiklerini güvenli olarak algılama eğilimindedir. Döngüyü Kırmak Mümkün mü? Evet. İyileşme; anne ya da babayı suçlamakla değil, çocuklukta öğrendiğimiz ilişki kalıplarını fark etmekle başlar. Çünkü geçmişimizi değiştiremeyiz. Ancak geçmişin bugünkü seçimlerimizi yönetmesine izin verip vermemek bizim elimizdedir. Bazen en büyük değişim, “Neden hep aynı insanları buluyorum?” sorusunun yerini şu sorunun almasıyla başlar: “Benim için sevgi ne anlama geliyor ve bunu ilk kimden öğrendim?” Bu sorunun cevabı, gelecekte kuracağınız ilişkilerin yönünü değiştirebilecek kadar güçlü olabilir. Unutmayın…Ve belki de en önemli gerçek şudur: Bir yetişkini, o kişi gerçekten istemediği sürece değiştiremezsiniz. Sizi olduğunuz gibi kabul etmeyen, sürekli sizi düzeltmeye ya da şekillendirmeye çalışan biri, aslında sizi doğru şekilde sevmiyordur. Sağlıklı bir ilişkide sevgi, değiştirmeye çalışmakla değil, anlamak ve kabul etmekle büyür. İnsanlar değiştiği için ilişkiler değişmez. İnsan kendini tanımaya başladığında, seçtiği insanlar değişir. Şunu da unutmayalim ilişkide sevgi, kırmızı bayrakları yeşile boyamaz. Uzman Klinik PsikologElif Darıdereli